Kritische analyse van het onderzoek naar de stenen van Vermaning.
Er zijn geen andere bewijzen of feiten dan enkel de vuursteen werktuigen die zijn schuld of onschuld aantonen, het kan alleen worden afgeleid uit het bewijsmateriaal van de werktuigen die hij heeft ontdekt. De publicatie uit 2022 "Valsheid in gesteente", een onderzoek door verschillende professionals uit de archeologische sector, beweert dat de stenen van Tjerk Vermaning vals zijn, en het voorziet ook van specifieke afbeeldingen, tekst en uitleg om deze bewering te ondersteunen. Op pagina 217 van het boek worden de afbeeldingen getoond die moeten aantonen dat de stenen mogelijk niet authentiek zijn. In het boek wordt de aanwezigheid van ijzerinfiltratie beschreven als liesegang, maar dit is een incorrecte beschrijving en foute interpretatie van steeninfiltratie.
Het onderbouwen van daderprofielen is een gevoelig onderwerp. In een publicatie vereist het de nodige voorzichtigheid om misleiding te voorkomen. In de petrologie is bekend dat Liesegangen geen ijzerinfiltraties zijn, die zijn ontstaan in keilzand en keileembodems. Liesegangen verwijst naar een fenomeen in de chemie waarbij er patronen van neerslagvorming ontstaan in een gel, opgeloste stof of vaste stof als gevolg van het diffusieproces. Het ontstaat gelijktijdig met de vorming van vuursteen. IJzerinfiltratie, daarentegen, verwijst naar het proces waarbij ijzerdeeltjes binnendringen in een materiaal, zoals bijvoorbeeld bij vuursteen in de keilzand en keileembodems. Dit kan resulteren in corrosie, veranderingen in de structuur van het materiaal en uiteindelijk in schade of afbraak. Hoewel beide processen kunnen worden gekenmerkt door een vorm van patronen, zijn liesegang en ijzerinfiltratie fundamenteel verschillend en kunnen ze niet als synoniemen worden gebruikt. IJzerinfiltratie verwijst naar het proces waarbij ijzerhoudend water door de poriën van vuursteen sijpelt en daarbij kleine ijzereralen achterlaat. Dit kan resulteren in dunne, roestkleurige lijnen, cirkels of vlekken in het vuursteen. Liesegangen, ook bekend als ringsels of banden, zijn concentrische kleurrijke patronen die zich vormen in de vuursteenlagen. Deze patronen worden veroorzaakt door verschillende chemische reacties, zoals oxidatie en neerslag van mineralen, die plaatsvinden tijdens de vorming en lithificatie van de vuursteen. Liesegangen kunnen variëren in kleur en dikte en kunnen zeer complexe en mooie patronen vormen in de vuursteen. Zie de afbeelding 4. Liesegangringen waren al aanwezig in het vuursteen voordat er artefacten werden gevormd door neanderthalers.
Afb. 5. De ringen die te zien zijn, zijn geen Liesegang-ringen, maar ijzerinfiltraties die door water in het vuursteen zijn gesijpeld. Door de structuur van het vuursteen zijn deze ijzerinfiltraties als ringen uitgevloeid in het vuursteen.
De onderzoekers van "Valsheid in Gesteente" die de vondsten van Tjerk Vermaning vals verklaren, noemen dergelijke ijzerinfiltratie vormen, in hun boek liesegang. Dit is een incorrecte beschrijving en een foute interpretatie van steeninfiltratie. Dat maakt het bewijs voor de verdachtmaking niet overtuigend. In de flinterdunne slijpplaatjes, waarvan enkele afbeeldingen in het boek zijn afgeleid, is in de slijpplaatjes geen ijzerconcentratie aangetroffen. Dit staat in contrast met vergelijkbare vondsten die niet door Vermaning zijn verkregen, waar deze infiltratie wel is vastgesteld. Het ontbreken van die ijzerconcentratie doet de onderzoekers vermoeden dat de artefacten vals zijn. Vele vuursteenwerktuigen die zijn gevonden door Tjerk Vermaning, vertonen wel in de steen getrokken ijzerinfiltratie, en dat is aan de buitenkant al duidelijk te zien. Dergelijke slijpplaatjes van vuursteen, geven te weinig informatie over de context hoe en waar de stenen werktuigen in de bodem hebben gelegen. Daarnaast kan het microscopisch onderzoek naar slijpplaatjes (bijvoorbeeld om ijzerconcentratie, slijtagepatronen of gebruiksporen te analyseren) ook tot beperkte conclusies leiden als er onvoldoende vergelijkingsmateriaal is of als de stenen in een later tijdsbestek zijn verstoord door erosie of latere menselijke activiteit op landbouw akkers. Dit laatste is mogelijk het geval omdat de meeste vergelijkingsmateriaal met de vermaning vondsten, losse oppervlaktevondsten zijn die onafhankelijk van elkaar in een ander context hebben gelegen.
Afb 6. Een vuurstenen knol met Liesegang-patronen die zich in een aderlaag van vuursteen bevindt. Vuursteenaders kunnen voorkomen in karstgesteente, dat meestal bestaat uit kalksteen. Karstlandschappen worden gevormd door de oplossing van kalksteen door water, waarin vuursteenaders kunnen voorkomen.
Dat de meeste Midden-Paleolithische oppervlaktevondsten in Noord-Nederland zijn gedaan op het sedimentenpakket boven het keileem, vooral op of in het dekzand, is een eenzijdige benadering. Deze bevinding suggereert dat ijzerhoudend water gunstiger kon doorstromen in het dekzand, waardoor ijzer zich meer concentreerde in het dekzand en minder doordrong naar diepere lagen. De vuursteenwerktuigen worden hierdoor gekenmerkt door ijzerinfiltratie, bruine patina en ijzeraanhechting. Met de conclusie dat de Vermaning artefacten die niet hiermee worden gekenmerkt, vals zijn? Toen de ijskappen zich terug trokken in de laatste ijstijd warmde het klimaat in Europa op. Jacht prooi migreerde naar koudere gebieden in het noorden. De Wolharige mammoet, en ander dieren met dikke vacht zochten die koudere gebieden op en de neanderthaler was genoodzaakt hun jachtprooi te volgen om te overleven. Na het terug trekken van de ijskappen in noord Nederland was er keizand achtergebleven. De neanderthaler leefde op de bodem die een aanvang nam in het Eemien. De Vermaning vondsten zijn dan ook gevonden in het overblijfsel daarvan, het keizand. Daarin liggen ook de in situ nederzettingen van de Neanderthaler. De bekendste zijn Hoogersmilde, Hijken, Eemster en Schuilenburg. Uit de omgeving van Ravenswoud komt o.a. de bekende vuistbijl 'het Oog'. Uit Noord-Burgum en omgeving komt de Wâldgroep, waarbinnen een joint van elf stukken is gereconstrueerd. Ook vlakbij Bakkeveen is een site van deze cultuur ontdekt. Niet alle artefacten lagen daarom in aanvang in contact met het dekzand, gedurende die 300.000 jaar.
De prettige structuur van dekzand, die vaak een mix van fijnere en grovere deeltjes bevat, biedt meer ruimte voor vloeistoffen, zodat ijzermineralen kunnen infiltreren in andere gesteenten zoals vuursteen. Dankzij de heterogene samenstelling, afkomstig van verschillende sedimentbronnen, bevinden zich diverse ijzermineralen in dekzand die reageren met silicates in vuursteen. Daarnaast zorgt de erosie voor kleinere ijzerdeeltjes die gemakkelijker door poriën in vuursteen kunnen bewegen. Bepaalde chemische omstandigheden, zoals specifieke pH-waarden en oxidatietoestanden, bevorderen de oplosbaarheid van ijzerionen, terwijl de hydrologie van dekzand bijdraagt aan de verspreiding van opgelost ijzer. Hierdoor kan ijzer in dekzand gemakkelijker in vuursteen infiltreren dan in keizand of keileem, waar de concentratie van ijzerhoudende deeltjes meestal hoger is. Vele losse oppervlakte vondsten zijn gedaan in het dekzand. Door ruilverkaveling en diepploegen in het keizand tot aan en in het keileem kwamen de artefacten van Vermaning aan de oppervlakte die in een ander context hadden gelegen. Dit maakt het vaststellen van de ijzerconcentratie in vuursteenslijpplaatjes, ter beoordeling van mogelijke vervalsingen, discutabel.
Externe link: naar een artikel van de Aktieve Praktijk Archeologie Nederland, over de ijzerbanderingen als Liesegangen.
Ijzer dat door de ijskappen is getransporteerd, bestaat doorgaans uit ijzerrijke mineralen, zoals hematiet, magnetiet en sederiet, die in de afzettingen van de gletsjers voorkwamen. Op deze manier belandde het ijzer op het Friese-Drentse keileemplateau. Waardoor ook ijzeroer kon ontstaan door het neerslaan van ijzerverbindingen uit water. Zie afb. 8. De ijzeroer kwam soms in contact met het vuursteen. Op afbeelding 7 zijn ijzerpartikel deeltjes te zien die zich in het vuursteen hebben genesteld. De foto 7 is een vuursteen werktuig gevonden door Tjerk Vermaning. Recent gemaakte vuursteenwerktuigen die in de bodem zijn gestopt en er weer uitgehaald zijn, kunnen dergelijke ijzerinfiltraties niet op zeer korte termijn krijgen. Partikel ijzerinfiltraties zijn niet noodzakelijk voor de authenticiteit van alle vuursteen werktuigen. Ook landbouwwerktuigen kunnen tijdens het bewerken van de akker ijzeraugiet-deeltjes achterlaten op vuursteen wanneer een ploeg het gesteente raakt. Meestal laten die ijzer streepjes achter op het gesteente, dat zich in de toplaag van het vuursteen nestelt. Dit komt vaak voor bij akker oppervlaktevondsten. Ijzeraugiet is een soort gietijzer dat wordt gebruikt voor diverse toepassingen, zoals in de bouw en de machinebouw.
IJzeroer komt in Nederland vooral voor in de bodem als ijzerhoudende knollen en kleine deeltjes in concreties. Afb. 8. Het ijzeroer bestaat voor een deel uit ijzer en zand, dat uit mineralen limoniet of goethiet is opgebouwd. IJzeroer is ontstaan in onze bodem. Dit gebeurde vooral tijdens het vochtige klimaat van de warme interglacialen, maar de vorming van ijzeroer in de Nederlandse bodem vindt nog tot op de dag van vandaag plaats. De vorming van een ijzeroer hoeft slechts enkele decennia te duren.
In het noorden van Nederland heeft de bodem gedurende de ijstijd onder invloed gestaan van ingrijpende veranderingen. Tijdens de ijstijd zijn zeer oude artefacten door de ijskappen naar de stuwwallen getransporteerd. Vervolgens hebben smeltwater rivieren gezorgd voor het wegspoelen van bodemlagen, en keileembodems kwamen aan de oppervlakte die door de ijskappen waren aangevoerd en oude dekzand lagen spoelde door meldwater-rivieren weg en ontstonden weer. Gedurende die periode van ongeveer 300.000 jaar lang was de neanderthaler in dit gebied wisselend aanwezig. In al die wisselende periodes zijn mogelijk artefacten achtergebleven en niet onder gelijke omstandigheden van klimaat, vegetatie en bodemoppervlakte. De verschuivingen in de bodem de oppervlakte en de veranderingen in het landschap hebben ervoor gezorgd dat de omstandigheden waarin artefacten zijn achtergelaten van elkaar variëren. Dat maakt het lastig om empirisch-statistisch betrouwbare vergelijkingen te maken met wat we er tot nu toe over weten.
Zonder duidelijkheid over de migratiepatronen van Neanderthalers in Nederland gedurende die 300.000 jaar is het moeilijk vast te stellen hoe en wanneer de vuursteenwerktuigen zijn verspreid. Als we niet weten waarom en wanneer Neanderthalers in Noord-Nederland aanwezig waren gedurende die 300.000 jaar, is het enggeestig om aan te nemen dat ze geen exotisch vuursteen zouden kunnen verspreiden. Empirisch onderzoek onder een elektronenmicroscoop zou dan wellicht niet voldoende bewijs leveren. Het ontbreken van kennis over migratiepatronen en aanwezigheid van neanderthalers in Noord-Nederland kan de interpretatie van archeologische vuursteenvondsten bemoeilijken. De vuursteensoorten die zijn gevonden op de Vermaning-vindplaatsen geven een inzicht in mogelijke migratiepatronen door het traceren van vuursteen dat afkomstig is uit rivierafzettingen of elders uit het land. Het is wetenschappelijk niet verstandig om deze exotische vuursteensoorten op de Vermaning-vindplaatsen uit te sluiten en als vals af te doen, aangezien dit de deur sluit voor verdere onderzoeksmogelijkheden. Het feit dat professionele archeologen vuursteensoorten op de Vermaning-vindplaatsen als vals hebben afgedaan, wijst op de impact die de beschuldigingen van vervalsing door Tjerk Vermaning hebben gehad op het vakgebied van archeologie in Nederland.
Het verdwijnen van windlak glans op vuursteen artefacten onder invloed van natuurlijke processen. De windlak glans op vuursteenwerktuigen kan verdwijnen door erosieve processen met zand en stof.
De ontdekking van amateur-archeoloog Govert van Noort, dat de glans op vuursteen, ook wel windlak genoemd, niet noodzakelijk is voor authentieke artefacten in Noord-Nederland, heeft een discussie aangewakkerd over de vorming van windlakpatina. Twijfels zijn gerezen over de oorsprong van dit fenomeen, aangezien klimatologische omstandigheden zoals zandstormen de vuursteen ook dof kunnen maken in plaats van gepolijst.
Het Cryoturbatie-proces heeft een belangrijke rol gespeeld bij de bewaring en diepteligging van de vuursteen artefacten in Hoogersmilde, Hijken en Eemster.
Cyroturbatie is het proces waarbij bodemlagen door bevriezing en dooi worden verstoord in o.a. keileem bodems. Door herhaalde cycli van bevriezing en dooi kunnen stenen in de keileem naar de oppervlakte en omlaag worden geduwd. Het bevriezen en ontdooien van de bodem in keileemgebieden heeft bijgedragen aan het behoud van artefacten die op de oorspronkelijke locatie zijn achtergelaten. Door het naar beneden zakken als gevolg van cyroturbatie, werden de artefacten op de permafrost diepte ingekapseld door het aanvriezen van permafrostlaag. De artefacten konden in die situatie niet over grote afstanden verspreid raakten en verschuiven. De permafrost in deze regio bevond zich mogelijk tot grote dieptes. Het is waarschijnlijk dat de artefacten van Hijken, Hoogersmilde en Eemster gedurende deze periode schade hebben opgelopen door de beweging van de bodem als gevolg van het tot diepte wegzakken door cyroturbatie. Door de hoge hardheid en weerstand van vuursteen tegen erosie, ontstonden afgeronde ribben en krasjes op het gesteente. Omdat de zandverplaatsing in die tijd waarschijnlijk nog niet zo groot was door schaarse vegetatie, konden de artefacten aan de oppervlakte van de Vermaning vindplaatsen direct de keileembodem in waar ze zijn achtergelaten tijdens de dooi-vries cyclus. In latere periodes kregen zandstormen steeds meer invloed op het oppervlakte van het keileem, waardoor grote delen van het oppervlak in later periode bedekt raakten met dekzand.
Op de afbeelding Eemster 1972 en 1982 zijn twee delen te zien die onafhankelijk van elkaar zijn gevonden op de Eemster vindplaats. Opvallend is dat deel A uit 1972, de cortex bruin is gekleurd door ijzer invloeden en deel B uit 1982 de witte cortex minder onder invloed heeft gelegen in de bodem. Deel A heeft waarschijnlijk door het cyroturbatie-proces meer verwering gekregen met afgeronde ribben terwijl deel B min of meer scherp is gebleven en de cortex min of meer nog wit is. Beide delen passen aan elkaar in een steen compositie. Het verschil is ontstaan door de cyroturbatie waarin beide delen in verwering en slijtage en infiltratie onafhankelijk gescheiden onder cyroturbatie in de bodem zijn gezakt en voor een zeer lange tijd hebben gelegen. Het is een duidelijk bewijs dat Tjerk Vermaning deze verschillen niet kan hebben vervalst. Afslag deel B was pas 10 jaar later in 1982 op de akker gevonden. Is het aannemelijk dat een vervalser zulke inconsistente sporen van ijzer in de cortexlaag creëert?
Afb. a1: Tijdens die glaciale periode was de gemiddelde jaartemperatuur vele malen lager dan de huidige jaartemperatuur. Met periode van mogelijk -30 graden 's nachts. Als gevolg van deze lage temperaturen was de bodem voor grote delen van het jaar bevroren. Door de forst ontstonden er krimpscheuren in de grond. Alleen tijdens de korte warmte in de zomer ontdooide de grond boven de permaforstlaag. waardoor beweging kwam in de grond en de artefacten verschoof. De continue bevroren ondergrond die in zeer koude seizoenen verder aanvriest, wordt permafrost genoemd. De artefacten werden opgenomen in de aangroeiende permafrostlaag en de zomers waren niet warm genoeg om de permaforstlaag te ontdooien. Tijdens dat proces is het niet ondenkbaar dat er afgeronde ribben kunnen ontstaan door schuring tijdens het wegzakken.
Na het terugtrekken van de ijskappen had de keileembodem een lage zuurtegraad. De Eemster artefacten zijn door neanderthalers achtergelaten op een niet sterk verzuurd keileem oppervlakte, door de schaarse vegetatie tijdens die glaciale periode. In het begin van het Weichselien waren de zandverstuivingen voornamelijk plaatselijk van aard omdat de aanwezige vegetatie de grootschalige verplaatsing van zand belemmerde. Het kleine discoïde bijltje opgegraven uit Eemster2, vertoont een laagje calciet (Cortexlaag) met ijzerinfiltratie. Afb. E2. De ijzer infiltratie in de calciet korst is mogelijk ontstaan tijdens en het wegzakken in de de permaforst-laag door cyroturbatie. Volgens de onderzoekers van "Valsheid in Gesteente" zou een calciet laagje na enkele duizenden jaren moeten verdwijnen, opgelost in de bodem. Echter, door het ontbreken van bodem verzuring is het aannemelijker dat cyroturbatie het artefact met het calcietlaagje heeft geconserveerd in de permaforstlaag van de Eemster vindplaats. Alleen een zure bodem kan leiden tot het oplossen van calciet en vorming van hyaliet tegen gaan, terwijl een neutrale tot licht basische bodem meestal geen invloed heeft op de calciet korst op vuursteen. Er was mogelijk geen invloed van verzuurde keileem op de vindplaats Eemster toen de neanderthalers hun artefacten hadden achtergelaten. Naarmate de artefacten in de permafrostlaag belandden, verstreken er vele duizenden jaren waarbij de bodem geleidelijk van bovenaf verzuurde door de toename van vegetatie. Over het algemeen kan de verzuring enkele centimeters tot zelfs enkele meters diep doordringen. Keileem is over het algemeen een compacte en dichte bodem met een hoge mate van ondoorlaatbaarheid, waardoor het minder gevoelig is voor diepe doordringing van verzuring veroorzaakt door organisch materiaal en zure regen in vergelijking met meer poreuze en doorlatende bodemtypen. Hierdoor is het goed mogelijk dat de artefacten die op 70 cm diepte lagen niet onder invloed zijn gekomen van verzuring van de bodem. Als de artefacten in de permafrost zijn ingekapseld kan dat de vorming van hyaliet afzettingen tegenhouden. Permafrost is de aanhoudende bevriezing van de bodem en het bevat weinig tot geen vloeibaar water. Silica-oplossingen hebben echter water nodig om te reageren en hyaliet-afzettingen te vormen. Aangezien permafrost de grond volledig bevroren houdt, is er weinig tot geen water beschikbaar voor de reactie die nodig is om hyaliet afzettingen op vuursteen te vormen. Ondanks de windlak theorie niet langer houdbaar is, tijdens die periode was dekzand mogelijk zeer schaars aanwezig en enkel op lokale plaatsen, waardoor er geen windlak op vuursteen kon ontstaan door zandstormen.
De specifieke geologische en chemische omstandigheden op het Drentse Keileemplateau hebben invloed gehad op de afwezigheid en ontstaan van silicaglans op vuursteen artefacten die hier zijn gevonden.
De complexe interactie tussen de minerale samenstelling, chemische processen en geologische geschiedenis van vuursteen in verschillende gebieden benadrukt dat de vorming van hyaliet een gevarieerd en contextafhankelijk proces is. De mogelijkheid (of onmogelijkheid) van silicaglans op vuursteen in Noord-Nederland illustreert de nuances en diversiteit van geologische processen en chemische processen in de bodem en benadrukt het belang van een holistische benadering bij het bestuderen van het verleden.
De afzetting van een glanslaagje dat bestaat uit kleine kristallen van silica, vaak in de vorm van microkristallijne kwarts. Het kan microscopisch dun zijn, en vertoont vaak een doorzichtige eigenschap. De silica-glanspatina die wordt gevormd door het chalcedoon of hyalietlaagje is geen product van oxidatie door blootstelling aan de omgevingslucht met zand (het zgn "windlak"). Hyaliet is een vorm van opaal, terwijl calcedoon een vorm van kwarts is. Hoewel beide mineralen silica bevatten, zijn ze verschillend in hun kristalstructuur en eigenschappen. Hyaliet is doorgaans transparant tot doorschijnend en heeft een glazige uitstraling, terwijl calcedoon vaak ondoorzichtig is en een meer dof of zijdeachtig uiterlijk heeft. Daarnaast hebben ze verschillende kleuren. Over het algemeen worden beide mineralen gevormd in omgevingen met hoge silicaconcentraties en lage tot gematigde temperaturen.
Beschuldiging van valse frictieglans op de artefacten van Tjerk Vermaning.
De frictieglans van vuurstenen artefacten uit het Paleolithicum kan na verloop van tijd ook verdwijnen wanneer ze in en op de bodem oppervlakte worden bewaard. Dit proces staat bekend als "dulling" of het "vergrijzen" van vuursteen. Er zijn verschillende archeologische opgravingsites wereldwijd waar vuursteen artefacten zijn gevonden die aan vervaging of 'dulling' hebben geleden waardoor frictieglans was verdwenen. Een bekend voorbeeld is de archeologische site Schöningen in Duitsland, iets over de grens met Nederland. Hier zijn talrijke vuursteen artefacten gevonden die als gevolg van lange blootstelling aan de elementen en fysieke interactie met de omgeving, vervaging en verlies van glans hebben geleden. De site in Schöningen is bekend om zijn vondsten uit het Midden-Paleolithicum, specifiek behorend tot het zogenaamde Clactonien- en Levalloisien-complex.
Meer info over dulling degradatieprocessen waardoor het frictieglans is verdwenen. (Mansur-Franchomme, 1983 ;Plisson en Mauger, 1988;Levi-Sala, 1993;Mansur, 1999; Álvarez, 2003; Leipus, 2006). Externe link.
De foto EE.72-256 gemaakt door A. Wouters in 1982 toont frictieglans op de afgeronde ribben van het artefact, gevonden door Tjerk Vermaning bij Eemster. Deze frictieglans dient als bewijs voor de authenticiteit van een midden-paleolithisch werktuig. De verschillende gradaties of intensiteiten van frictieglans die kunnen worden waargenomen op de artefacten van Vermaning, is afhankelijk van de specifieke omstandigheden van conservering en de omgeving waarin de stenen hadden gelegen. Er zijn verschillende hypothesen over het ontstaan van afgeronde ribben. Het betreft een cryoturbatieproces, waarbij de beweging van grond door vries- en dooi-cycli leidt tot slijtage van de ribben. Een andere hypothese stelt dat de breukranden van vuursteen zijn afgerond door blootstelling aan zandstormen, waarbij de steen door de wind en het zand werd afgeslepen en zelf windlak (hyaliet) dof is geworden. En de mogelijkheid is dat regelmatig gebruik van vuurstenen werktuigen, zoals snijden of schrapen, leidt tot slijtage van scherpe randen, waardoor deze afgerond worden. Dit is een natuurlijk gevolg van het constante contact met andere materialen en het gebruik, waarbij ook frictieglans kan ontstaan zie foto EE.72-256 gevonden door Tjerk Vermaning. Bij een combinatie van deze verschillende processen is zichtbaar frictieglans, vermoedelijk niet altijd noodzakelijk bij vuursteenvondsten, en kan het mogelijk gereduceerd zijn of verdwijnen, waardoor de afgeronde ribben en vuursteen dof zijn geworden als gevolg van cryoturbatie en/of blootstelling aan zandstormen. Dit alles met inachtneming van het op deze pagina genoemde onderzoek van Govert van Noort over het verdwijnen van windlak, waar het breukvlak was afgerond en het vuursteen dof geworden. Langdurige blootstelling aan de natuurelementen en fysieke interactie met de omgeving, veroorzaakt, niet allen glans op vuursteen, het kan ook vervaging en verlies van glans veroorzaken. Er moet enige terughoudendheid bestaan bij de aanname dat alleen de glimmende, midden-paleolithische vuurstenen werktuigen die in Noord-Nederland zijn gevonden, daadwerkelijk authentiek zijn. Om maar niet alleen af te gaan op uiterlijke schijn, maar verder te kijken en ook de echte waarde van iets wat niet glimt te beoordelen.
De mobiliteit en jachtpatronen van Neanderthalers in Nederland werden mogelijk beïnvloed door de beschikbaarheid van vuursteenafzettingen.
Neanderthalers brachten verschillende vuursteensoorten tijdens hun migraties naar het Fries-Drents keileem plateau. De mogelijkheid dat Neanderthalers deze exotische soorten vuursteen konden verkrijgen van nabijgelegen dagzoomen, zoals die van de Rijn afzettingen, spreekt tegen dat deze artefacten gevonden in Noord-Nederland noodzakelijkerwijs vervalsingen zijn.
Na de drooglegging van de noordoostpolder kwam het keileem reservaat bij Urk weer zichtbaar aan de oppervlakte, wat een beeld geeft van de keileembodems waar neanderthalers hun vuursteen konden verzamelen in de dagzoom van de oude rivier afzettingen bij Urk. Foto k1 het keileem reservaat v.d. Lijn bij Urk, 1977. Op het keileem reservaat liggen verschillende vuursteen soorten waaronder uit Noord-Frankrijk, het Maasbekken en de regio rond Parijs, die konden via rivierafzettingen naar de regio Urk worden afgezet in het Midden-Pleistoceen. Het keileem reservaat bij Urk was in de jaren 60 en 70 niet toegankelijk voor publiek. Het reservaat werd destijds beschermd vanwege zijn unieke natuurwaarde en om verstoring van het gebied te voorkomen. Bezoekers mochten het gebied niet betreden om de flora en fauna te beschermen. Het feit dat Tjerk Vermaning alleen een bromfiets had als vervoermiddel betekent dat hij waarschijnlijk niet in staat was om grote hoeveelheden gesteente te vervoeren vanuit het keileem reservaat. De afstand en de overvloed aan verschillende soorten vuursteen maken het onmogelijk dat hij deze van het keileem reservaat heeft kunnen verzamelen. Het zou ook veel tijd kosten en opvallen om geschikt gesteente te verzamelen in een beschermd natuurgebied.
De isotopenmassaspectrometrie-analyse op de vuursteen artefacten van Tjerk Vermaning heeft deels geholpen bij het bepalen van hun herkomst. De resultaten van dat onderzoek toonden aan dat de vuursteensoorten ook afkomstig waren uit verschillende gebieden in Europa. Dit suggereert niet dat Vermaning mogelijk handel dreef en vuursteen uit verschillende regio's verzamelde voor de productie van zijn artefacten. Er is enig bewijs dat suggereert dat Neanderthalers een zekere mate van migratiepatronen hadden, hoewel de exacte details nog niet volledig bekend zijn. Archeologisch bewijs, zoals gereedschappen die op verschillende locaties zijn gevonden, geeft aan dat Neanderthalers zich verplaatsten over hun leefgebieden. Het lijkt er ook op dat Neanderthalers de neiging hadden om specifieke gebieden te gebruiken voor specifieke activiteiten, zoals jacht, slachting en het verzamelen van hulpbronnen. Deze locaties, werden mogelijk herhaaldelijk bezocht. De patronen kunnen variëren afhankelijk van verschillende factoren, zoals klimatologische veranderingen, beschikbaarheid van hulpbronnen en seizoensgebonden migraties van prooidieren. Een studie uit 2019, gepubliceerd in het tijdschrift PLOS ONE, analyseerde de voetafdrukken van Neanderthalers gevonden in Le Rozel in Frankrijk. Door de grootte en spreiding van de voetafdrukken te bestuderen, konden de onderzoekers schatten hoe snel en hoe ver de Neanderthalers liepen. Ze vonden dat Neanderthalers in staat waren om redelijk hoge snelheden te bereiken en mogelijk afstanden tot 30 kilometer per dag aflegden. Het onderzoek naar de voetafdrukken van Neanderthalers gevonden in Le Rozel, Frankrijk, werd uitgevoerd door een team van archeologen onder leiding van Jérémy Duveau van het Nationaal Instituut voor Preventief Archeologisch Onderzoek (INRAP) in Frankrijk. Deze archeologen hebben samengewerkt met experts op het gebied van paleontologie en geologie om de voetstappen te analyseren en te dateren. De mobiliteit van Neanderthalers stelde hen in staat grote afstanden te overbruggen om vuursteen elders te halen. En was ongetwijfeld van invloed op hun jachtpatronen en culturele ontwikkeling in dit gebied. Die vuursteen hulpbronnen uit de rivierafzetting, was te bereiken op nomadische afstanden vanaf het Drents-Fries gebied. Neanderthalers gingen mogelijk ook op zoek naar vuursteenafzettingen die aan de oppervlakte lagen van het keileem reservaat bij Urk. Die vuursteen soorten komen overeen met de Vermaning vondsten.
Artefacten uit het Midden-Paleolithicum zijn ook in Noord-Duitsland gevonden en opmerkelijk genoeg vertonen veel van deze artefacten gelijkenissen met die van Tjerk Vermaning. Deze artefacten zijn soms dof weinig tot geen glans, afgeronde ribben en zijn gemaakt van andere vuursteen soorten.
Een groot deel van de vuistbijlen die door Tjerk Vermaning aan de oppervlakte zijn gevonden vertonen post en depositionele beschadigingen. De artefacten vertonen potlids, drukkegels, putjes, krasjes, barstjes, afgeronde ribben en andere kenmerken. Dit alles wijst erop dat de artefacten alle kenmerken vertonen van authentieke vuursteenwerktuigen uit het Midden-Paleolithicum. Dergelijke kenmerken kunnen alleen ontstaan door de tands destijd van vele duizenden jaren.
Verkleuringen: Vuursteen kan verkleuringen vertonen als gevolg van sekundaire mineralen. Deze mineralen kunnen op verschillende manieren in het gesteente terechtkomen, zoals via infiltrerend water dat ijzer of andere verontreinigingen bevat. Deze verkleuringen kunnen zorgen voor kleurvariaties in het vuursteen.
Breuken en kloven: Door verschillende geologische processen kunnen er breuken en kloven ontstaan in vuursteen. Deze kunnen veroorzaakt worden door spanningen in de aardkorst, erosie of andere krachten die het gesteente beïnvloeden. Deze breuken en kloven kunnen invloed hebben op de kwaliteit en bruikbaarheid van vuursteen als materiaal.
Holtes en porositeit: Tijdens de vorming en latere diagenese van vuursteen kunnen holtes en porositeit ontstaan. Deze kunnen worden gevuld met mineralen of andere materialen, zoals kalk. Deze holtes en porositeit kunnen de eigenschappen van vuursteen beïnvloeden, zoals de sterkte en dichtheid.
▲10. In 1967 ontdekt Tjerk Vermaning bij Hijken ongeveer 400 artefacten. Meer informatie over de artefacten van Hijken is te lezen in het artikel van APAN: HIJKENvoorGewande2.pdf
De conclusie die kan worden getrokken, is dat er nog veel wetenschappelijk onderzoek nodig is voordat de ontdekkingen van Tjerk Vermaning als vals kunnen worden bestempeld.